Đưa hối lộ rồi tố cáo

Theo tiến sĩ Nguyễn Văn Hiện (Chánh án TAND Tối cao), xử lý hành vi này tinh thần chung là làm sao khuyến khích người dân tố cáo, đừng để họ lo sợ. Nhưng ở đây phải là tố cáo ngay thẳng. Ông Hiện đã trao đổi với Pháp Luật TP HCM về vấn đề trên.

- Thưa ông, đang có quan điểm khác nhau về vận dụng pháp luật khi xử lý hành vi đưa hối lộ rồi tố giác. Ý kiến của ông về việc này như thế nào?

- Tôi nghĩ là có lẽ phải trở về điều 8 của Bộ luật Hình sự, tức là xem xét hành vi đó có nguy hiểm cho xã hội không. Nếu hành vi đó được cả làng cả xã người ta hoan nghênh mà cơ quan tố tụng lại bảo là "hành vi nguy hiểm cho xã hội" thì không được. Người dân bị ép buộc phải đưa hối lộ thì không thể phải chịu trách nhiệm hình sự, điều đó luật đã rõ.

- Nhưng ngay khái niệm thế nào là "bị ép buộc" cũng đang tranh cãi?

- Vấn đề này phải nghiên cứu thêm vì... hơi tế nhị. Theo tôi, tinh thần chung xử lý tội này luật quy định tương đối rõ: Những người bị ép buộc đưa hối lộ rồi tố cáo, nghĩa là không có hành vi nguy hiểm cho xã hội, thì không là tội phạm. Điều này các điều tra viên, kiểm soát viên, thẩm phán được dạy từ khi học đại học.

Còn người mang tiền đi hối lộ cho mục đích riêng của mình, sau đó thấy ân hận, đi tố giác thì phải tùy từng trường hợp. Lúc đó người áp dụng pháp luật (điều tra viên, kiểm soát viên, thẩm phán) cần đánh giá các tình tiết liên quan xem hành vi đó có nguy hiểm cho xã hội không. Nếu hành vi nguy hiểm chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự thì phải thôi. Nói chung, khi đó phải cân nhắc rất cụ thể, làm sao người áp dụng pháp luật ra quyết định phải thể hiện được ý chí của nhân dân về vấn đề đó. Thực ra người áp dụng chủ yếu là ở khâu điều tra, khởi tố vụ án hình sự, sau đó mới đến kiểm soát viên, rồi mới đến thẩm phán. Những người này phải thực sự có trách nhiệm, có cái tâm xử lý phải rất tỉnh táo, phải xem xét toàn diện trong từng việc, con người cụ thể.

- Thưa ông, ngoài Bộ luật hình sự, có những văn bản nào hướng dẫn xử lý từng trường hợp cụ thể như ông nói để có sự thống nhất trên toàn quốc?

- Làm sao hướng dẫn hết ngay được. Tôi nghĩ không nên máy móc cái gì cũng phải hướng dẫn. Nhiều nước, luật quy định chung chung hơn, nhưng một khi người ta tôn trọng pháp luật thì xử lý vẫn thống nhất.

- Quy định ở các nước tuy chung chung, nhưng họ có án lệ để áp dụng. Lần sau ai rơi vào trường hợp đó dứt khoát cũng bị xử lý như thế. Còn chúng ta, phải chăng không theo án lệ nên một hành vi mà mỗi nơi, mỗi lúc xử lý một khác?

- Thực ra án lệ có rất nhiều cái hay, hay nhất là giải quyết một việc như vạn việc. Nghĩa là, tình tiết sự việc cứ giống nhau là đương sự có kiện ra tòa cũng thua kiện, cũng nhận được giải quyết tương tự và không thể khiếu nại nữa. Nhưng khi án lệnh sai thì cũng sai hàng loạt. Hệ án lệnh thường có tính bảo thủ.

- Theo Chánh án, TAND Tối cao có nên ra nghị quyết hướng dẫn về xử lý loại tội đưa hối lộ?

- Tôi nghĩ luật quy định đã rõ. Vấn đề là nếu người áp dụng luật đánh giá tội không chính xác hoặc không vô tư thì xử lý sẽ không đúng. Cái gì cũng có hai mặt. Việc ra nghị quyết hay không cân nhắc, vì xử lý hành vi này là tinh thần chung là làm sao người dân tố cáo, đừng để họ sợ việc tố cáo. Tố cáo ở đây phải là tố cáo ngay thẳng. Nhưng một số người có cái "láu", họ lồng cái "láu" vào, đưa ra tố cáo nhằm mục đích cá nhân của họ. Tôi nói cần đánh giá khách quan là chỗ đó.

- Thưa ông, cấp trung ương có thể tính toán nhiều yếu tố, nhưng cấp địa phương cứ theo luật mà làm. Nếu luật nói đưa hối lộ vẫn tố cáo là có tội thì họ cứ khởi tố. Vì nếu không thì người khác nghi ngờ. Do vậy, phải chăng đã có tâm lý "bắt nhầm còn hơn bỏ sót"?

- Phải điều tra xem cụ thể thế nào. Tôi nhắc lại nếu đưa rồi không tố cáo mà bị phát hiện thì bắt là đúng. Còn khi đưa rồi, thì phải xem cụ thể từng trường hợp một. Bị ép buộc đưa sau đó tố cáo thì không bị bắt. Còn nửa đưa nửa không, nửa tố cáo nửa không vì một lý do nào khác, nghĩa là động cơ anh đi tố cáo là không trong sáng, có thể anh "bẫy" cán bộ, hoặc khi anh "được việc" rồi tính chuyện tố cáo "cho bõ tức" thì lại là chuyện khác.

Xử lý chỗ này đòi hỏi cán bộ phải có trình độ pháp lý nhưng mấu chốt là đạo đức nghề nghiệp. Anh đánh giá đúng hành vi đó có nguy hiểm cho xã hội không, việc xử lý thế có được công chúng thừa nhận không. Trả lời câu hỏi này đòi hỏi người cán bộ phải quyết đoán dám làm.