Mua bán ngoại tệ: Khôn hơn may

Việc euro liên tục lên giá mạnh so với đôla đang khiến nhiều doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa từ EU đứng ngồi không yên vì đã chọn đồng euro để thanh toán. Ngược lại, không ít đơn vị xuất khẩu sang thị trường này lại tỏ ra tiếc nuối vì khi ký hợp đồng lại chọn đồng USD.

Doanh nghiệp nên áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro hối đoái.

Giám đốc một công ty xuất nhập khẩu có tiếng ở Hà Nội cho biết, doanh nghiệp của ông đã phải tạm hoãn kế hoạch nhập lô thiết bị từ EU vì lý do đồng tiền chung châu Âu lên giá quá mạnh. Tuy nhiên, doanh nghiệp của ông còn may mắn hơn nhiều doanh nghiệp khác đã trót ký hợp đồng và đang chạy đôn đáo lo thêm khoản tiền chênh lệch do tỷ giá biến động. Tính từ 1/1 đến nay, mỗi euro đã tăng giá gần 950 đồng. Điều đó cũng có nghĩa một hợp đồng nhập khẩu thiết bị từ EU hồi đầu năm trị giá khoảng 500.000 euro thì nay số tiền phát sinh do chênh lệch tỷ giá lên tới 475 triệu đồng.

Trong khi đó nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hàng sang EU lại tiếc "hùi hụi" vì đã không chọn euro để thanh toán. Trước diễn biến mới trên thị trường tiền tệ, một số chuyên gia khuyên các doanh nghiệp xuất khẩu nên thanh toán bằng euro, còn khi nhập khẩu nên chọn USD. Bản thân Hiệp hội Chè Việt Nam (Vitas) đã nhiều lần lên tiếng khuyến cáo doanh nghiệp nên đa dạng hóa các loại tiền thanh toán để giảm bớt rủi ro về tỷ giá, và đặc biệt trong bối cảnh hiện nay nên tính giá hợp đồng theo euro.

Tuy nhiên, theo Vụ trưởng Quản lý Ngoại hối, (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) Trương Văn Phước, lựa chọn đồng tiền thanh toán chỉ là một việc rất nhỏ mà doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chú ý. Ông Phước cũng phản đối ý kiến cho rằng những doanh nghiệp nhập khẩu thanh toán bằng euro, xuất khẩu bằng USD thời gian qua đang chịu nhiều thiệt thòi do đồng đôla xuống giá.

"Thiệt hại hay lợi nhuận trong việc lựa chọn ngoại tệ thanh toán xuất nhập khẩu không phải do may rủi mà đằng sau sự lựa chọn đó là sự am hiểu và tính toán rất kỹ lưỡng của mỗi doanh nghiệp. Vấn đề nằm ở chỗ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như hàng hóa của đơn vị đó đến đâu để có thể giành lợi thế trong ký kết hợp đồng. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể thương lượng giá mới mỗi khi tỷ giá đồng tiền thay đổi. Còn trường hợp phải chấp nhận thiệt thòi vì một lý do nào đó thì chẳng qua đấy chính là sự đánh đổi kinh tế học mà thôi", ông Phước phân tích.

Cũng theo ông Phước, bên cạnh việc lựa chọn ngoại tệ, doanh nghiệp cần phải sử dụng các công cụ bảo hiểm tỷ giá cho hợp đồng xuất nhập khẩu của mình. Bởi trên thực tế, tỷ giá của các loại ngoại tệ thường xuyên biến động và đi kèm với nó là những rủi ro hối đoái đối với các khoản doanh thu từ xuất nhập khẩu. Doanh thu càng lớn thì rủi ro hối đoái mà doanh nghiệp có thể gặp phải càng cao. Vì vậy, ông Phước khuyên doanh nghiệp nên dự báo xu hướng giá của đồng tiền mình lựa chọn và tìm cho mình công cụ phòng ngừa rủi ro hữu hiệu nhất.

Lâu nay, theo xu hướng chung của thế giới, tất cả các ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam đều triển khai các nghiệp vụ giao dịch hối đoái như giao ngay (spot), kỳ hạn (forward) và hoán đổi (swap). Gần đây nhất, Ngân hàng Nhà nước đã cho phép áp dụng công cụ mới là giao dịch quyền chọn (option). Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Trưởng phòng Nguồn vốn Ngoại hối và Ngân quỹ (Ngân hàng Nhà Hà Nội - Habubank), trong số 4 loại giao dịch kể trên, spot chịu ảnh hưởng lớn bởi sự biến động tỷ giá và điều đó cũng có nghĩa rủi ro mang lại cho các giao dịch hối đoái loại này là lớn nhất. Trong khi đó, giao dịch kỳ hạn lại cho phép khách hàng xác định một tỷ giá có lợi cho mình khi thanh toán hợp đồng trong tương lai, giúp hạn chế một phần rủi ro. Còn giao dịch quyền chọn được xem là công vụ phòng chống rủi ro tỷ giá hiệu quả nhất, được sử dụng khá phổ biến trên thế giới, cho phép các bên tham gia giao dịch linh hoạt thực hiện mua (bán) quyền chọn mua ngoại tệ của mình một cách có lợi nhất.

Tuy nhiên, theo bà Thủy, phần lớn doanh nghiệp đều không quan tâm đến việc bảo hiểm tỷ giá, chỉ mua ngoại tệ khi đến hạn thanh toán, chứ không áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro ngay khi ký hợp đồng. Thống kê của Ngân hàng Nhà nước cho thấy, tổng doanh số mua bán ngoại tệ qua các ngân hàng năm 2003 đạt khoảng 36 tỷ USD, trong đó hoạt động ngoại tệ giao ngay chiếm tới 95% tổng số giao dịch. "Nhiều khách hàng của Habubank đang gặp khó khăn vì đến hạn thanh toán hợp đồng với EU mà tỷ giá đồng euro lại lên rất cao. Chúng tôi đã tư vấn cho doanh nghiệp về các biện pháp phòng ngừa rủi ro, tuy nhiên nhiều đơn vị vẫn chưa quen nên từ chối và phó thác tỷ giá theo biến động của thị trường. Giờ đây, họ phải mua euro với giá cao để thanh toán hợp đồng và chúng tôi cũng không có cách nào để giúp đỡ khách hàng của mình", bà Thủy tâm sự.

Bản thân ông Trương Văn Phước trước đây, với tư cách Tổng giám đốc Ngân hàng Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), đã đến tận doanh nghiệp tư vấn, thuyết phục họ áp dụng các công vụ bảo hiểm tỷ giá song cũng không thu lại kết quả như ý muốn. Chính Eximbank là đơn vị đầu tiên thực hiện option trong giao dịch ngoại tệ và giờ đây, trên cương vị Vụ trưởng Quản lý Ngoại hối, ông Phước đang nỗ lực mở rộng nghiệp vụ này tại các tổ chức tín dụng và kinh tế...

Về phần mình, các ngân hàng cũng thừa nhận, việc doanh nghiệp không sử dụng công cụ option cũng có lỗi của mình vì đã không tư vấn đầy đủ cho khách hàng. Đa số các ngân hàng chỉ mới dừng ở khâu đáp ứng các nhu cầu mua bán ngoại tệ của khách hàng chứ chưa đồng hành với doanh nghiệp bên bàn đàm phán ký kết hợp đồng xuất khẩu.

Theo VnExpress, dự báo của các chuyên gia tiền tệ cho thấy, xu hướng đồng đôla giảm giá so với các ngoại tệ mạnh khác, trong đó có euro sẽ còn kéo dài ít nhất là đến hết năm nay. Bởi trên thực tế, Mỹ vẫn đang lún sâu vào tình trạng thâm hụt kép (thâm hụt ngân sách và thâm hụt cán cân vãng lai). Để cải thiện tình hình này, Washington sẽ phải duy trì đồng đôla yếu trong một thời gian nữa. Chính Tổng thống tái đắc cử George Bush và Giám đốc Cục Dự trữ liên bang Alan Greenspan mới đây đã tuyên bố nước Mỹ đang cần một đồng tiền yếu để giải quyết các khó khăn trước mắt.