Vẫn chinh chiến hai đầu Nam - Bắc

Dù đã có tuổi song con mắt chị vẫn lúng liếng, khoé miệng vẫn tươi, vẫn duyên. Tính đến năm 2007, NSND Thu Hiền đã có 45 năm cống hiến cho nghệ thuật Việt Nam. Và Tết này, chị vẫn sẽ qua lại hai miền để... chinh chiến.

- Đã nhiều lần ăn Tết giữa chiến trường, chị nhớ nhất Tết năm nào?

- Hồi đó được vào chiến trường là sung sướng, chết hay sống không quan trọng, không bao giờ chúng tôi nghĩ biểu diễn nghệ thuật để sau này hoà bình mình được nổi tiếng. Hồi đó làm gì có micro, chỉ có ống bơ đục rỗng một đầu, cắm que tre vào để hát được vang vang, hát ở địa đạo, hát trên sân khấu dã chiến, hát to vang cũng có, hát thầm thầm nho nhỏ cũng có. Hát cho nhiều người nghe, hát cho một người lính nghe trước khi quanh qua bên kia chiến tuyến làm nhiệm vụ, rồi hát động viên chính mình. Thời khắc sang năm mới, ai cũng hạnh phúc vì nghĩ mình được nghỉ ngơi, nhưng chúng tôi không thế.

Có lần vào dịp Tết, chúng tôi đi công tác Cao Bằng, đó là thời gian chiến tranh biên giới. Tôi không biết gửi con ở đâu, thế là nhét nó vào xô, đưa nó lên biên giới ăn Tết luôn. Bây giờ nghĩ lại mới thấy thế là liều, vì nơi bom đạn không nói trước được sống chết mà dám cho con đi theo. Lên Cao Bằng, mẹ hát cho các chú bộ đội nghe, cô con gái 5 tuổi cũng hát thật hăng say. Các chú bộ đội biên giới phải cõng nó trên vai, vì ở bên dưới bom đạn không biết thế nào.

- Nhiều ca sĩ trẻ hát những bài hát về Trường Sơn, song khó có ai được khán giả yêu thích bằng chị. Chị nghĩ đó là vì lý do gì?

- Mỗi bài hát có một vẻ hay riêng do được sinh ra trong một giai đoạn lịch sử nhất định. Ví dụ bài Khúc tâm tình của người Hà Tĩnh mặc dù ra đời từ rất lâu nhưng đến bây giờ khán giả vẫn thích, những bài hát như thế vẫn còn sống mãi với thời gian. Có thể bây giờ các em hát hay hơn, giọng hát kỹ thuật hơn, nhưng các em chưa có điều kiện hiểu những hoàn cảnh và giai đoạn lịch sử nên khó có được cảm xúc thăng hoa như tôi khi đứng bên bờ Hiền Lương để hát Câu hò bên bờ Hiền Lương.

Tôi đã chứng kiến nhiều cảnh chia ly của những gia đình chồng Nam, vợ Bắc, khắc khoải, da diết. Tôi hát bài hát này và nhiều bài hát khác như hát cho những thân phận tôi từng biết và từng chứng kiến. Cũng có khi tôi hát những bài hát của các nhạc sĩ khi họ chưa nổi tiếng. Tôi cầm bài hát lên, thấy được là hát, và cố gắng hát hết mình. Người hát đầu tiên là người quan trọng nhất, làm sao thổi hồn vào tác phẩm đúng ý tác phẩm, làm sao để người nghe cảm nhận được tình cảm của tác giả. Ca sĩ chưa thả hồn của nhạc sĩ vào bài hát để truyền đến khán giả thì chưa gọi là thành công.

- Suốt 45 năm biểu diễn sân khấu và ca hát, chị chiếm được tình cảm của cả khán giả xưa và nay, mặc dù thị hiếu thưởng thức ca nhạc của hai thế hệ có nhiều khoảng cách. Điều gì giúp chị có được thành công đó?

- Trước hết là mình tôn trọng khán giả. Mỗi ca sĩ, nghệ sĩ đều có một phong cách riêng, biết gìn giữ và nâng niu phong cách thì sống được với thời gian. Một cái máy, nếu chúng ta biết giữ gìn sẽ dùng được lâu, con người cũng thế thôi, biết tôn trọng mình, tôn trọng khán giả thì có chỗ đứng trong lòng khán giả.

Tôi vẫn đi đúng theo con đường của tôi - dòng nhạc dân gian. Ai cũng có quê hương, có mẹ, có cha, có tiếng ru hay cây đa, cây khế, giàn mướp trong ký ức tuổi thơ, đó là nguồn cội. Đất nước càng phát triển thì những giá trị văn hoá truyền thống này của đất nước càng phải được giữ gìn và phát huy.

- Nhạc dân gian của mỗi vùng có một yêu cầu riêng về nhạc điệu, ngữ âm. Thế nhưng chị đều thành công trong việc thể hiện phần lớn những thể loại nhạc dân gian Việt Nam. Chị có bí quyết gì?

- Hát dân ca không khó. Anh đạp xích lô vừa ngồi vỉa hè, vừa nghêu ngao hát: "Bèo dạt mây trôi, chốn xa xôi...", nhưng hát thế nào để đưa được khán giả đến được với vùng quê sản sinh ra những lời hát dân ca ấy mới là yêu cầu đặt ra cho người nghệ sĩ.

Trước kia, khi hát những bài hát về Huế tôi chỉ biết đến Huế qua thơ Tố Hữu và tưởng tượng. Sau này, khi có điều kiện vào miền Trung, được đến Huế, tôi hiểu thiên nhiên, con người Huế sống nội tâm, kín đáo, hát về Huế cũng thế, không vội vàng, rất nhẹ nhàng.

Nhưng khi hát chèo, hát quan họ lại khác. Tôi tìm hiểu từng từ, cách phát âm của từng miền quê, trước hết là để hiểu, sau là để thể hiện bài hát thành công. Do đó, người nghệ sĩ phải có tâm với nghề và lao động nghệ sĩ là lao động nghiêm túc. Quá trình lao động này âm thầm và đòi hỏi liên tục.

- Chị sinh ra trên đất chèo Thái Bình, nhưng dường như lại bắt duyên với nón quai thao, với áo tứ thân, nón Huế?

- Tôi quê ở xã Thăng Long, Đông Hưng, Thái Bình. Bà tôi hát chèo, mẹ tôi cũng hát chèo, giọng tôi là giọng ấm, không phải giọng chuẩn của chèo, nhưng tôi hát nhiều về quê hương.

- Chiếm được cảm tình của khán giả ở thời điểm hiện tại và thế hệ trẻ cách đây 45 năm về trước, chị thấy công việc nào dễ hơn?

- Thật khó để so sánh. Tại mỗi thời điểm khác nhau, đòi hỏi người nghệ sĩ những yếu tố khác nhau.

- Làm thế nào chị giữ gìn được nhan sắc tuyệt vời đến thế?

- Tôi luôn mộc mạc với những gì mình có. Con người không tránh được quy luật của thời gian. Tôi không thể chối bỏ sự thật là tôi đã có tuổi. Song tôi ý thức được vai trò của sức khoẻ, tôi ngủ đủ giấc và chơi thể thao. Quả thật, để có mấy phút khẳng định mình trên sân khấu, phải chuẩn bị rất nhiều, trong đó có cả việc rèn luyện sức khoẻ không ngừng.

- Chị đã chuẩn bị gì cho quãng thời gian sắp tới?

- Tôi đã có con rể và chuẩn bị làm bà ngoại. Dù đã đủ tuổi nghỉ ngơi, tôi sẽ vẫn tiếp tục lao động nghệ thuật, nếu có thời gian, tôi sẽ giúp đỡ các bạn trẻ trong con đường tiếp cận dòng nhạc dân gian Việt Nam. Năm 2007, tôi sẽ ra mắt một album nhạc tiền chiến.

- Tết Đinh Hợi này, chị có dự định hoạt động nghệ thuật gì?

- Tết năm nay, con gái tôi sinh cháu, tôi sẽ vào Nam chăm sóc nó. Nhưng trước khi vào TP HCM, tôi sẽ làm vài tiết mục văn nghệ cho Tết Đinh Hợi ở Hà Nội. Tôi luôn muốn làm văn nghệ ở cả hai đầu Bắc - Nam và năm nay tôi cũng sẽ làm thế.

- Trong cảnh chồng Nam, vợ Bắc, chị có sợ ông xã “này nọ” không?

- Ngần này tuổi rồi, đã trải qua bao thăng trầm cuộc đời, tôi biết cách sắp xếp mọi chuyện cho hợp lý, những gì riêng tư tôi luôn để trong nơi thiêng liêng nhất của trái tim.

(Theo Gia Đình Xã Hội)