Công thần hay tội đồ?

Tương tự một tác phẩm điện ảnh, các show ca nhạc trên sân khấu lớn hiện nay giống như một tác phẩm nghe nhìn mà ở đó mỗi tiết mục, mỗi giọng hát là một scene trong "bàn tay phù thủy" của đạo diễn. Thành công của chương trình hay không phụ thuộc đến 90% vào đạo diễn.

Bàn tay này càng lúc càng trở nên quan trọng, như Duyên dáng VN làm đầu năm thì vị trí đạo diễn đã được tính từ... đầu năm ngoái, vì thị trường ca nhạc tiếng là sôi động, lực lượng ca sĩ, diễn viên, kho tàng ca khúc tiếng là đông, là nhiều nhưng trên thực tế do tần số xuất hiện dày đặc trên nhiều sân khấu, trong nhiều chương trình khác nhau khiến không scene nào còn đủ mới, lạ, hấp dẫn khán giả. Vì vậy cái mới, cái hấp dẫn của một show diễn giờ đây đặt 99% lên đạo diễn. Chương trình suôn sẻ rực rỡ hoành tráng thì đạo diễn được tung hô. Bằng ngược lại, nếu có trục trặc, bể chương trình... đạo diễn là người gánh tất. Là công thần, nhưng có thể lại là kẻ tội đồ, mà trong thực tế đời sống ca nhạc ở ta hiện nay, vị trí này có nhiều "cơ hội" thành kẻ thứ hai hơn cả.

Thách đố thứ nhất đến từ phía người chủ thực sự của show diễn, tức người bỏ tiền và người ra các yêu cầu cho đạo diễn thực hiện. Nếu là những chương trình khách hàng (loại chương trình này hiện nay rất phổ biến và được đầu tư rất lớn tiền) từ kịch bản ban đầu đến khi diễn ra thường khác xa nhau. Kịch bản ban đầu là sáng tạo thuần túy của đạo diễn, nhưng trên sân khấu lại là kịch bản đã được cắt xén, chắp vá theo các yêu cầu của người bỏ tiền, sự thay đổi này đôi khi vì muốn tiết kiệm bớt chi phí, đôi khi chỉ vì người bỏ tiền thích ca sĩ này, diễn viên này mà không thích ca sĩ hoặc diễn viên kia.

Những chương trình được xem là nghệ thuật thuần túy cũng không còn được thuần túy nghệ thuật nữa. Một đạo diễn tên tuổi mới đây đã từ chối lời mời một chương trình lớn vì ý tưởng dàn dựng của anh không có chỗ cho danh sách các ngôi sao bắt buộc do ban tổ chức đưa ra. Mà danh sách bắt buộc ấy thì có nhiều lý do rất không nghệ thuật: ca sĩ này là người thân của một thành viên ban tổ chức, diễn viên này vì "quan hệ”, bài hát ấy vì "lý do tế nhị"... và còn cả chuyện phải đưa tiết mục ấy, phải "nhấn nhá” cho tiết mục ấy theo yêu cầu của người mua phần phát hành video chương trình. Các đạo diễn phải làm việc với những lý do, người của một đạo diễn trẻ, là rất khó nói!

Chấp nhận thách đố đầu tiên rồi, dựng thành hình một chương trình có da có thịt trong khi "lệ" chỉ được vào sân khấu trước đêm diễn chỉ 2-3 ngày mệt nhọc hơn cả. Xu hướng phần nhìn của các show diễn càng ngày càng đòi hỏi cao (nhất là khi phần nghe đã trở nên nhàm chán), hệ quả là trò diễn, kỹ xảo sân khấu càng đè nặng. Những trò diễn, kỹ xảo sân khấu lại đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, cẩn trọng, chính xác, mà chuyện này hiện nay ở VN rất khó. Nhà thi đấu tiền thuê đã lên tới 100 triệu đồng/đêm diễn, ngày tập giảm 50%, người bỏ tiền nào cũng xót ruột, cắt giảm là thượng sách. Tất cả các show diễn lớn hiện nay đều không đủ thời gian luyện tập, buổi tổng duyệt chỉ tương đương buổi tập, còn đem công diễn đầu thì giống buổi chạy chương trình. Chương trình càng công phu kịch bản, phức tạp tiết mục, đông diễn viên càng dễ "dính đòn".

Khi chương trình thành hình hài, còn phải chịu "thử lửa" hội đồng duyệt. Mỗi hội đồng duyệt có những cảm nhận và đánh giá cảm tính khác nhau ở một lĩnh vực phần nhiều đánh giá bằng cảm tính nên vị đạo diễn nào trong giờ phút ngồi xem phúc khảo cũng nóng ruột và đau đớn chờ xem "đứa con" của mình sẽ bị "mổ xẻ", "cắt cúp" ra sao. Việc thay ca khúc vào phút chót của ca sĩ Duy Quang trong chương trình Duyên dáng VN 14 mới đây là sự cố trở tay không kịp của đạo diễn. Bài Kiếp đam mê được Cục Nghệ thuật Biểu diễn cấp phép cho ca sĩ biểu diễn tại Việt Nam, ca sĩ đã tập trung thời gian trước đó tập luyện ca khúc này với nhiều gửi gắm tình cảm, nhưng 24 giờ trước đêm diễn Duy Quang đã phải gấp rút tập bài hát mới theo yêu cầu của hội đồng nghệ thuật Sở Văn hóa Thông tin. Các thay đổi theo yêu cầu của hội đồng chỉ trước đêm công diễn 1 ngày nên bao giờ cũng là các sự cố trở tay thông kịp.

Thử thách thót tim hơn, đi cùng với từng đêm diễn của người dàn dựng chương trình đến từ việc chạy show siêu tốc độ của các ca sĩ và diễn viên. Dường như không đêm diễn nào có thể thực hiện đúng theo kịch bản chuẩn cố định, đạo diễn và ban tổ chức luôn trong tình trạng sẵn sàng đổi kịch bản, đảo tiết mục theo sự đến kịp của ca sĩ. Ca sĩ đến kịp giờ diễn đã là may, đòi hỏi giữ giọng, giữ sức, tập trung tâm huyết cho tiết mục... giờ này là chuyện hiếm.

Theo Thể Thao Văn Hóa, thị trường tổ chức biểu diễn hiện nay còn bị xâu xé bởi nhiều ê kíp khác nhau, việc ê kíp này bị ê kíp khác chơi xấu cũng là chuyện bình thường. Thị trường tổ chức biểu diễn đã chia rõ thị phần của một số ê kíp lớn, nếu ê kíp A thực hiện chương trình, nhất định phải có những gương mặt này và ngược lại, nếu không phải là A, thì sẽ là những gương mặt khác.

Qua được hết những thách đố này, có được tôn vinh là "công thần" cũng xây xát đủ cả. Không ít đạo diễn có tài, có tâm với nghề, không chịu nổi đã dứt khoát bỏ nghề. Những người còn trụ lại không chỉ có sự dũng cảm, mà còn cần nhiều điều kiện khác. Lực lượng đạo diễn sân khấu ca nhạc đúng nghĩa ngày một heo hút. Tất My Loan, Phạm Hoàng Nam tập trung cho các chương trình khách hàng. Đoàn Khoanh thi thoảng "ra tay" chơi với những show diễn mình thích. Gần như kỳ cựu và có lực nhất trong các show trình diễn chỉ còn Huỳnh Phúc Điền. Người tài không thiếu, Nguyễn Quang Dũng, Việt Tú là hai đạo diễn trẻ được nhiều người kỳ vọng. Nhưng liệu họ có chịu nổi những thách đố khắc nghiệt của nghề đạo diễn không?