Văn hóa street seller

Có nhiều nghề part time khác nhau và không có cái nào giống cái nào. Nhiều nghề rất chi quái đản điên rồ và sau này nghĩ lại chắc mắc cười lắm. Highland coffee server là một giai đoạn đáng nhớ vì tôi quen hầu hết nhân viên trong thương xá Tax và cả những đứa bụi đời ở khu xung quanh đó.

Lê Thắng

Nói là bụi đời thì cũng chưa mấy chính xác vì tụi nó thường là dân ở khu cầu ông lãnh hay quận 4 và tất nhiên gia đình đàng hoàng, chỉ có điều là nghề nghiệp chính của chúng nó cũng như ba mẹ chúng chính là nghề bám đường phố là nhà.

Lê la cả ngày trước ca làm và sau ca làm cùng những đứa trẻ đường phố và chị Oanh hay cô Hoa bán thuốc lá. Tôi dần hiểu được cái thế giới dành cho những đứa trẻ phường Bến Nghé là như thế nào. Từ những mánh khoé trong nghề đến nghệ thuật dụ khách. Những đứa đủ lứa tuổi nhưng điểm chung là nói tiếng Anh và tiếng Nhật rất cừ, bán hàng thì cực kì điệu nghệ.

Và tất nhiên là những người lớn hơn cũng có, nhưng những đứa từ 10 - 22 là lực lượng chủ đạo. Chúng bán souvenir, lacquer ware nho nhỏ, mấy cái post card... và chị Oanh cho rằng bán sách là lời nhất. Ví như một cuốn lonely planet lấy vốn chỉ có 30.000 đồng nhưng khi hét có thể hét 20 đô. Nghe hấp dẫn quá và lại nổi máu phiêu lưu, tôi theo chị Oanh tìm đến nhà chú Cảnh đầu nậu sách chui ở đường Alexander Rhodes.

Ông ta nhìn tôi rồi có vẻ ngắm xem thằng nhóc này vào nghề như thế nào. May mà có chị Oanh đỡ lời tôi là cháu chị dưới quê lên nên ánh mắt dò xét mới tạm dịu xuống. Tôi trở lui với 30 cuốn sách đủ loại mà theo lời của ông cảnh thì bán chạy lắm. Có thể kể ra vài cuốn như Nỗi buồn chiến tranh, Người Mỹ trầm lặng, Khi trời đất đổi thay, tức là những cuốn về đề tài chiến tranh. Và tất nhiên không thể thiếu Lonely Planet - kim chỉ nam dành cho dân du lịch.

Tối hôm đó, con bé Nụ và con bé Thủy hướng dẫn cho tôi ra nghề. Tuị nó có địa bàn chính là khu Bar Mèo con và kem Bạch Đằng. Nhường cho tôi khu Khách sạn Kim Đô. Thực ra khu này là khu hẻo nhất vì khách xuống xe đi thẳng vào khách sạn còn khách từ khách sạn ra thì lại chẳng có hứng mua. Vậy mà khu này cũng có chủ. Ngày đầu cũng chẳng phải là ngày tốt lành gì. Tôi đứng xớ rớ và một phần mắc cỡ. Thôi thì thấy cũng vui nhưng cứ ngại ngại làm sao á.

Chị Oanh bán thuốc lá thì cứ an ủi động viên, thôi thì đành cố vậy. mà cung phải phục tụi bán thiệt, nhìn khách từ xa là có thể nắn túi được liền và biết khách nước nào để mà xổ. Tôi bập bẹ học những câu tiếng Nhật đầu tiên từ hè phố vì người Nhật đi du lịch đông quá và cũng hơi khờ. Để nhớ xem, lúc đó cũng đã gần 19h, là giờ thương xá và khu bến Nghé bắt đầu đông vui. Vị khách đầu tiên của tôi là một ông già người Belgique. Nhìn vào chồng sách tôi đang ôm làm tôi có hứng để mà mời.

Hê lô sơ. Phíp tin đô la. Búc. Sơ.

Câu đầu tiên nguyên văn là như thế, vì ngại cái thứ tiếng Anh bài bản mình vẫn nói hàng ngày sẽ làm khách ngại. Nói thật thì ngay cả những đứa bé bán dạo nói tiếng Anh chuẩn thật chuẩn nhưng cũng chỉ là "mot à mot" ghép từ thôi. Nên cái sợ của tôi hoàn toàn là có cơ sở. Ông khách nhìn một lượt và hỏi tôi xem thích cuốn nào nhất. Lưu ý : Đây là câu mà khách hay hỏi người bán hàng nhất và câu trả lời thường có của tụi nó là "Quiet American. Côntinental Hôtel. Cinema Good. Good" ám chỉ cuốn đó hay và đã dựng thành phim quay trước khách sạn Côntinental.

Không tin bạn có thể giả làm khách nước ngoài để kiểm chứng lại. Tôi suýt nữa cũng nói như thế. Nhưng tôi đã không nói về Quiet American mà là: I recommend you the book titled "When heaven and earth changed place" by Le Ly Hayslip. As seeing it on screen by Oliver Stone, it was a true story bout a woman suffered from war. Really touched. I must say!

Và dù là ông khách vẫn còn tròn mắt nhìn thì ít ra tôi cũng vui vì đã bán được cuốn đó với giá 25 đô. Lời.

Đêm đó vui không ngủ được và thầm tính trong đầu ngày nào cũng được một cuốn vầy thôi cũng sướng rồi. Nhưng ngày hôm sau không như ta đợi..

Tôi chạm mặt Quang què, hay còn gọi là Q bê đê. Nó bị bại liệt, chống nạng, và lúc nào cũng son phấn. Bán ở khu vực Givral góc nhà hát thành phố và Côntinental. Khu này cũng là khu thơm. Tôi đụng hắn khi đang kèo nài đám khách Hà Lan đi địa đạo. Lừ mắt! Tôi biết mình đã bị ngắm. Nó hất hàm theo kiểu ma cũ "ở đâu ra". Im lặng là vàng và cũng vì kiêu hãnh. Nhìn xung quanh mình là những người lạ không mấy thiện cảm. Tôi biết mình đa phạm sai lầm là đi xa quá khu vực của mình khi mới ra nghề...

Cái nghề bán dạo này cũng cực lắm chứ chẳng chơi, ngày hôm đó ròng ra cả ngày mà chẳng bán được gì. Chị oanh nói phải gạ tụi nó để làm guide, rồi móc nối tour cho mấy hãng rẻ tiền, hay móc nối cho mấy tiệm souvenir lấy commission. Và thế là tôi biết thêm những công việc phụ của cái nghề bán dạo. Gặp khách là sán lại hỏi "Biết chỗ nào mua đồ rẻ hông? Chỉ chỗ cho rồi muốn cho bao nhiêu cung được" và giá của cái cho bao nhiêu cung được đó là tiền dư thối lại. Thôi thì cũng được!

Riết rồi biết hết chỗ nào rẻ chỗ nào có commis và chỗ nào thì dễ bị đuổi đi. Nghề dạy nghề mà. Thậm chí khi khách hỏi chỗ nào massage du hí thì cũng chỉ được. Bây giờ nhắc lại thấy tội lỗi quá. Thấy mấy đứa kia làm thì mình cũng ham ghê, phải nói là tụi nó nhạy quá và lại có khách quen nữa. Đi lần trước kêu tụi nó làm guide, lần này đến nơi là gọi cho tụi nó ra thẳng sân bay đón. Như vậy là vô mánh. Có khi được cả trăm đô. Cái hỉ nộ ái ố của cuộc sống hè phố cứ rõ mồn một ngay cả những góc tối nhất và ít ai ngờ nhất. Những nhân viên khách sạn là cò mồi, tiến thuế má đen cho chủ khu. Gái rạc thì đóng ở đâu. Tất cả hiện ra thật rõ giống như khi bạn là phù thuỷ thì mới thấy hẻm Xéo vậy.

Kể về khách của tôi thì nhiều vô kể, khách du lịch mà, có vài người tò mò hỏi về gia cảnh thì cũng ráng kể chuyện cổ tích nghe cho vui tai và thương cảm. Dù là bán hàng rong nhưng bạn biết không mỗi khi nhà hát thành phố tổ chức chương trình cũng ráng cùng đám lít nhít chen chân đi coi, vui nổ trời. Nhớ có lần làm sinh nhật con Thuỷ cả đám kéo nhau ra Kem Bạch Đằng mua kem cây ăn. Và cũng cần nhắc lại là cả đám không nghèo. Ttrừ tôi ra, những đứa còn lại dù kiếm khá lắm nhưng cũng vẫn phải cống nạp cho ba má.

Và những hoàn cảnh đó cũng khá thương tâm. Có người vươn lên, có người chìm xuống. Cảnh đời trôi nổi mà ai biết ra sao. Có nhiều lần dẫn khách đi, ôm theo hộp sách dạo gặp bạn quen mà không biết làm sao hết. Và cũng có những vị khách khiếm nhã không chừng, ở đâu mà chẳng thế. Và tôi cũng không hiếm trường hợp. Nhiều đứa trẻ đã sa ngã, cũng chỉ vì chúng quá trẻ, và cuộc sống thì già hơn rất nhiều. Hoàn cảnh không có tội, nhưng vẫn ngại lắm.

Tôi chia tay những ngày tháng ấy sau 3 tháng ngắn ngủi, chỉ đủ để hiểu phần nào cuộc sống nơi này. Ở cái đô thị sầm uất này, thời thế tạo ra tiêu cực nhưng thời thế cũng góp phần làm ló cái khôn. Trong khi những tệ nạn như móc túi, trộm vặt vẫn còn nhan nhản, thì những đứa bé bán dạo lẽ ra không nên bị đánh đồng vào thành phần bất hảo như vậy. Hãy thử hỏi những du khách Việt Nam về những street seller. bạn sẽ nhận được sự cảm phục về sự tự tin Việt Nam, kiến thức Việt Nam, và sự thân thiện Việt Nam.

Không cần nhiều những bandroll và hình ảnh sáo rỗng, những nụ cười Việt Nam vẫn hiển hiện trên mỗi gương mặt sương gió của các em. Và dù đó vẫn là cái nghề outlaw, nhưng tôi tin là nó lương thiện. Trong một entry viết về Sg Part time, tôi không muốn nhìn mọi thứ theo một con mắt khác mà muốn trung thực với cảm xúc của mình.

Đã lâu rồi, công việc cuốn đi, thi thoảng ghé vào chị Oanh bán thuốc lá, anh Hải xe ôm và mấy đứa nhóc chơi, thấy guồng sống ở đây vẫn hối hả lạ thường. Nhưng những tình cảm mọi người dành cho thằng sinh viên điên khùng ngày xưa vẫn vậy. Bây giờ thì họ đều biết ngày xưa tôi đi làm không phải vì tiền mà vì cái gì lạ lắm. Tôi kể cho vài người bạn nghe, vài đứa bắt gặp thì hết ngỡ ngàng rồi lại bảo tôi điên. ừ! Có lẽ. Ngồi ở một góc phố, kêu tô hủ tíu mì của chú Lừ Quảng Ngãi. Lạ làm sao, thằng nhóc Tú vẫn làm đúng ý mình thích...

Có một lý do nào đó lý giải cho tình yêu của tôi đối với Sài Gòn không? Có lẽ không, vì thật khó có lý do chính đáng cho một chút gì bình dị…

***

Hiện nay rất nhiều khách hàng xưa vẫn còn liên lạc qua email với tôi. Họ đều ngạc nhiên khi nghe tôi kể câu chuyện ngày ấy.

Tôi cũng đã chụp hình với nhiều khách, và lang thang trên những site du lịch rất có thể bạn bắt gặp tôi ở đó

Thuỷ hiện nay đang làm tiếp viên cho mèo con. Nó gầy lắm và cũng sa ngã rồi.

Nụ xin làm cho shop Nguyên bán souvenir trong thương xá tax.

Chị Oanh vẫn vậy ở chỗ cũ trước Kim Đô.

Quang què bị bắt cải tạo mấy lần. Nghe nói đa về quê nội ở An Giang.

Vài nét về blogger

Lê Thắng là một blogger nổi tiếng trong cư dân mạng với những bài viết có chiều sâu. Anh 22 tuổi, hiện đang sống ở TP HCM.